Ciąża, brzemienność – u samic ssaków łożyskowych oraz torbaczy okres od zapłodnienia do porodu oraz całokształt zmian zachodzących w tym okresie w organizmie zapłodnionej samicy.
Spis treści |
Przebieg ciąży
W prawidłowym przebiegu ciąży zapłodniona komórka jajowa zagnieżdża się w ścianie macicy, przechodzi okres zarodkowy, okres płodowy, a następnie jest wydalana poza organizm matki.
W ciąży ustaje menstruacja, a u większości gatunków ciałko żółte ciążowe powstrzymuje rozpoczęcie nowego cyklu płciowego. Macica wielokrotnie powiększa swoje rozmiary, powstaje łożysko, zachodzą zmiany w funkcjonowaniu gruczołów wydzielania wewnętrznego, narządów płciowych, powiększają się sutki. W końcowym etapie pojawia się siara, a w wyniku uwolnienia oksytocyny następuje poród.
Długość ciąży
Długość ciąży jest uzależniona od wielkości danego gatunku oraz stopnia rozwoju płodu w czasie porodu. Najkrócej trwa u jamrajowatych (12 dni) i drobnych gryzoni (20–30 dni). U kobiet ciąża trwa przeciętnie 280 dni. Najdłuższą ciążę (ok. 22 miesięcy) przechodzą samice słoniowatych. Odchylenia w długości ciąży u poszczególnych osobników danego gatunku sięgają kilku procent.
Przedwczesne zakończenie ciąży polegające na wydaleniu przez organizm matki obumarłego zarodka lub płodu określane jest jako poronienie, a jego celowe usunięcie to aborcja.
Ciąża pojedyncza i mnoga
Ciąża pojedyncza występuje wówczas, gdy w organizmie matki rozwija się jeden płód. Taka ciąża jest typowa dla nietoperzy, płetwonogich, większości kopytnych oraz wyższych naczelnych. Przy większej liczbie płodów ciąża nazywana jest mnogą lub wielopłodową.
Ciąża u różnych gatunków
Ciąża kobiet oraz ciąża samic ssaków innych niż człowiek zostały opisane w odrębnych artykułach.
-
Osobny artykuł: ciąża kobiet. -
Osobny artykuł: ciąża ssaków.
Ze względu na podobny przebieg okresu zarodkowego i płodowego termin ciąża jest stosowany w odniesieniu do ryb żyworodnych (m.in. piękniczkowate, większość chrzęstnoszkieletowych). Natomiast w przypadku zwierząt jajożyworodnych (np. dafnia) wczesny rozwój potomstwa również zachodzi wewnątrz ciała matki lub w zagłębieniu między ciałem a szkieletem zewnętrznym (komorze lęgowej, kładce jajowej), jednak poza tym nie różni się od rozwoju jaj złożonych poza ciałem matki. Potomstwo wykorzystuje zasoby żółtka i nie dochodzi do karmienia płodu przez łożysko. Stan ten bywa nazywany ciążą jedynie wyjątkowo i ma to charakter nieformalny[1].
Zobacz też
- ciąża przedłużona
- ciąża pozamaciczna
- ciąża obumarła
- ciąża pozorna (inaczej rzekoma, urojona lub pseudociąża)
Przypisy
Bibliografia
- Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1971.
- Rozród ssaków, Rozwój ssaków. W: Mały słownik zoologiczny. Ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
- Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. Wrocław: Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
- Słownik języka polskiego. red. nauk. Mieczysław Szymczak. T. I: A-K Wyd. 7 zm. i popr.. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10903-3.